همیشه برای دیپلمات‌ها ارزش فوق‌العاده‌ای قائلم. ‌گاه به نقد آنان می‌پردازم ولی به دلیل نداشتن اطلاعات دست اول و دقیق مطمئنم که در بسیاری اوقات حق با من نیست، البته مگر آن که خلافش ثابت شود.

به عقیده‌ی بسیاری از کارشناسان مساله‌ی هسته‌ای ایران جزو بزرگ‌ترین رخدادهای سیاست خارجی تاریخ این کشور است. ولی هم‌چنان مسائل مبهم زیادی از دوران رهبری حسن روحانی بر این پرونده در ذهنم بی‌پاسخ مانده است. اما همان‌‌گونه که اشاره کردم به دلیل نداشتن اطلاعات کافی حق را به او و تیمش می‌دادم. اما بالاخره در حدود یک ماه پیش دو خبر از دو تن از افراد برجسته و تاثیرگذار در پرونده‌‌ی هسته‌ای را در وب‌گاه خبرگزاری آفتاب خواندم. یکی خبر مشروح سخنان حسن روحانی در مصلای رشت به مناسبت پانزده خرداد بود و دیگری مصاحبه‌ی خبرگزاری آفتاب با صادق خرازی سفیر سابق ایران در فرانسه.

علاوه بر یافتن پاسخ برای برخی پرسش‌هایم، سوالی جدید ذهنم را اشغال کرد و آن این بود که چگونه می‌توان این افراد را دیپلمات خواند؟ آیا مگر برجسته‌ترین شاخص یک دیپلمات سخن گفتن او نیست؟ آیا اینان با فقدان ابتدایی‌ترین ویژگی‌ها می‌خواستند از یکی از مهم‌ترین اتفاقات تاریخ سیاست خارجی این مملکت به نفع ما برداشت کنند؟ خودتان بخوانید و قضاوت کنید! 

متن انگلیسی مقاله‌ی "محمد، پیامبر اعظم" را در اینجا بخوانید.

در پست قبلی به تاسیس شورای روابط خارجی ایران اشاره کردم بنابراین لزومی به مقدمه چینی بیش‌تر نمی‌بینم.

اما با گذشت تنها دو روز از این واقعه برخی از رسانه‌ها با توجه به دیدگاه‌ خود برداشت‌های متفاوتی از آن ارائه کرده‌اند. مثلن روزنامه‌ی شرق که داعیه‌دار اصلاح‌طلبی در ایران است دیروز در گزارشی تحلیلی از ترکیب و جای‌گاه شورای روابط خارجی ایران، آن را بازگشت میانه‌روها به سیاست خارجی دانست. هم‌چنین با استناد به نامه‌ی رهبری آن را فرای یک شورای مشورتی خواند. روزنامه‌ی اعتماد ملی نیز آن را شورایی با مسئولیت ویژه توصیف کرد و در یک سوتیتر عنوان کرد که پرونده‌ی هسته‌ای روی میز شورای راهبردی روابط خارجی ‌است. البته همان‌طور که در متن خبر آمده معلوم شد که آن را از سخنان باهنر گرفته‌اند. او گفته بود: یکی از بحث‌های مهم و اساسی در بحث خارجی ما بحث هسته‌ای است که این شورا می‌تواند در آن نیز تاثیر‌گذار باشد.

به نظر می‌رسد سوتیتر مذکور در ادامه‌ی تحلیل نامربوط روزنامه‌ی شرق از غیر مشورتی بودن این شورا است که با توجه به خروج نسبتن یک ساله‌ی اصلاح طلبان از قدرت، تمایل وافر و خیال‌پردازی‌های آنان در سیاست‌گذاری‌های خارجی را برملا می‌سازد.

در سال‌روز خروج اصلاح طلبان از هرم قدرت و تاسیس این شورا به نظر می‌رسد نکاتی چند حائز اهمیت باشند.

اول این‌که مقام رهبری افرادی با خصوصیات زیر را در حوزه‌های مختلف تصمیم‌گیری در این شورا به مدت پنج سال منصوب نمودند؛

1-     افرادی دارای خصوصیات ویژه و منحصر به فرد.

2-     افرادی دارای ویژگی‌های جناحی.

3-     افرادی به دور از درگیری‌هی جناحی.

4-     افرادی به دور از هرم قدرت.

به نظر نگارنده این انتخاب می‌تواند اعتراضی به یک‌ جانبه‌گرایی دولت و قدرت در اتخاذ تصمیمات مهم و حساس برای سیاست خارجی کشور باشد و نه آن‌چه شرق بازگشت میانه‌روها به سیاست خارجی دانسته است. 

کشور ما از همان ابتدا دست‌خوش تغییرات فراوانی بوده حال آن‌که هر مهره‌ی جدیدی بلافاصله پس از رسیدن به قدرت اقدامی همه جانبه در رد و تغییر افعال، اقدامات و مسئولین دوران قبل انجام می‌دهد. متاسفانه پس از انقلاب و در سال‌های اخیر نیز این کار هم‌چنان مرسوم و رایج است. اما ما خواهان پیشرفت و توسعه‌‌ایم و با چنین رویه‌ای هیچ جایی برای توسعه در هیچ حوزه‌ای برای‌مان مهیا نخواهد بود.

این روی‌کرد رهبری به نظر می‌رسد ایجاد راه‌کاری به منظور استفاده از مجموعه‌ی نخبگان سیاست خارجی در حوزه‌های مختلف برای بازی گرفتن افراد خارج از مجموعه‌ی قدرت باشد. شایان ذکر است که اگر همین اتفاق در دوران اصلاحات رخ می‌داد مسلمن از سوی این رسانه‌ها بدین گونه تفسیر نمی‌شد و آن را جایی برای دخالت در امور دولت و اداره‌ی کشور می‌خواندند.

در هر صورت نگارنده چنین اتفاقی را میمون و مفید برای اداره‌ و توسعه‌ی همه جانبه‌ی کشور می‌داند. گرچه انتخاب این پنج نفر و عدم انتخاب برخی معنا و مفهوم‌های خاصی دارد.

در دیگر سو، نمی‌دانم از کجای متن نامه‌ی رهبری برداشت شده که این مجموعه وظیفه‌ی اجرایی دارد!!!  حداقل مطالعه‌ی نامه و مراجعه به مجموعه‌هایی از این دست می‌توانست نگارنده و یا نگارندگان گزارش را بر آن دارد تا چنین نهادهایی صرفن تصمیم ساز‌ند و نه تصمیم‌گیر! فرق است بین تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری. به نظر نگارنده شورای روابط خارجی ایالات متحده بارزترین نمونه از این مدل است.

البته درست است که شورای روابط خارجی در ایالات متحده به نوعی نظرات خود را به دولت دیکته می‌کند و آن در گرو قدرتی است که به انحاء مختلف به دست آورده‌اند ولی در بخش گزارش ماموریت در وب‌سایت آن آمده است: "این شورا در سال 1921به عنوان سازمانی مستقل و ملی، و مرکزی به دور از تعصبات بی‌پایه برای نخبگان وقف تولید و خروج ایده‌هاست تا افراد و اعضاء و گروه‌ها به علاوه‌ی سیاست‌گذاران، روزنامه‌نگاران، دانش‌جویان و سایر شهروندان و علاقه‌مند در ایالات متحده و سایر کشورها بتوانند جهان و گزینه‌های سیاست خارجی در مواجهه با ایالات متحده و سایر دولت‌ها را بشناسند."

با توجه به تمام موارد مذکور باید اشاره کرد که بازی دادن افراد تاثیر‌گذار خارج از قدرت و تقدیم تصمیمات‌شان به سیاست‌گذاران کشور می‌تواند راهی در گرو توسعه‌ی همه جانبه‌ی کشور بدون تعصبات جناحی باشد. امید که دولت کنونی از این پتانسیل به نحو مطلوبی بهره گیرد.  

"تاسیس شورای روابط خارجی ایران با حکم رهبری و به ریاست خرازی صورت گرفت."  

این تیتر خبری بود که امروز در صفحه‌ی اول روزنامه‌ی شرق یک‌باره نظرم را به خود جلب کرد. حدود یک ‌سالی‌ست که به دقت مسائل سیاسی خارجی ایران را بررسی و دنبال می‌کنم. همچنین روزانه وب‌سایت شورای روابط خارجی _ایالات متحده_ را زیر نظر دارم و مقاله‌هایش را به خصوص درباره‌ی ایران مطالعه می‌کنم. البته اندیش‌کده‌های دیگری هم‌چون بروکینگز، امریکن اینترپرایز، کارنگی و ... نیز هستند که به صورت هفتگی به مطالعه، ذخیره‌ی اطلاعات و گاه نقد و یا ترجمه‌ی آن‌ها می‌پردازم.

در این یک سال با پیروزی سیاست خارجی ایران شاد بودم و با افول آن غمگین. شاید یک ماه پیش بود که متکی به عراق سفر کرد و سپس با حضور در یک کنفرانس مطبوعاتی با هوشیار زیباری به سوالات خبرنگاران پاسخ گفت. لحظه به لحظه و کلمه به کلمه سخنانش را بررسی می‌کردم. گاه از زیبایی سخنانش و زیرکی در هنگام پاسخ‌گویی‌اش به خود می‌بالیدم و گاه با اشتباهاتش آرزو می‌کردم که ای کاش به گونه‌ای دیگر پاسخ می‌گفت.

در طول این مدت همیشه می‌اندیشیدم که ایالات متحده شورای روابط خارجی دارد و در واقع اوست که جهان را اداره می‌کند و ابرقدرت است نه ایالات متحده و حسرت می‌خوردم که چرا ما چنین نهاد تصمیم سازی نداریم. امروز اما این مهم به حقیقت پیوست و این یک گام دیپلماتیک به جلوست. در دل تاسیس این اندیش‌کده و ساختار آن مسائل زیادی نهفته است که در آتی به تفصیل درباره آن‌ها سخن خواهم گفت.